B.S.Dhillon

ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਹੈਰੋਇਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ

By ਬਰਿੰਦਰ਼ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਐਡਵੋਕੇਟ 

        ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਂਨ ਲਾਲ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵੀ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਚਾਰ ਕਦਮ ਚਤਲ ਕੇ ਹੀ ਦਮ ਤੋੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਘੱਟ ਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਬਹੁਤੀ ਹੁੰਦੀ। ਮੋਗਾ ਐਜੀਟੇਸ਼ਲ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਆਂਿ ਸਟਾਲਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੁੰਦੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੜਤਾਲ ਲਈ ਬਹਾਨਾ ਹੀ ਲੱਭਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ “ਇਨਕਲਾਬ ਆਉਣ ਹੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੜ੍ਹਣ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆ ਕੇ ਫਿਰ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ‘ਚ ਮੱਦਤ ਕਰਾਂਗੇ।” ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾ ਜੋ ਪਿੱਛੋਂ ਅਕਾਲੀ ਕਾਂਗਰੀ ਨੇਤਾ ਬਣੇ ਸਾਡੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਰਹਿਨੁਮਾ ਸਨ। ਕਾਮਰੇਡ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਹੁਣਂ ਐਮ਼ ਐਲ ਼ਏ਼, ‘ਸ਼ਾਤਮਈ ਸਹਿਹੋਂਦ’ ਲਾਲ ਸਮਾਜਵਾਦ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹਦਾ ਵੱਖਰਾ ਧੜਾ ਸੀ। ਮੁੰਡੇ ਅਕਸਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਤੱਕ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਵਕਤ ਨੇ ਲੰਘਣਾ ਸੀ, ਲੰਘ ਗਿਆ।ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ‘ਧਾਰਮਿਕ’ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਤਾਂ ਕੀ ਆਉਣਾ ਸੀ, ਖੁਦ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਰਜਨਾਂ ਟੋਟੇ ਹੋ ਗਏ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੋਈ ਬਹਿਸ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਤਾਂ ਠੀਕ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਤਜਰਬਾ ਫੇਲ੍ਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਕਿਤੇ ਨਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਬਣਾਕੇ ਸੰਸਾਰ ਸਮਾਜਵਾਦ ਹੋ ਸਕੇਗਾ । ਕਾਮਰੇਡ ਇਹ ਭੁੱਲ ਹੀ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰਕ ਹੀ ਨਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਰੋਟੀ ਤੋ ਵਗੇੈਰ ਰੱਬ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਪੈਦੀ ਹੈ । ਵਕਤ ਬਦਲਿਆ। ਅੱਸੀਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਠਿੱਬੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਹੌਲ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਕੱਟ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਗਰਮ ਭਾਸ਼ਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਬਣਨ ਅੱਗੇ। ਹੁਣ ਸਟਾਲਾਂ ‘ਤੇ ਨੀਲੇ ਤੇ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਸੀ। ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੋਟੀਆਂ ਸੇਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਫਰਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਛਿੱਟਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਾਂਮਰੇਡ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਕਾਂਮਰੇਡ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕਾਂਮਰੇਡ ਬਣ ਗਏ। ਵੋਟਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸਿਆਸਤ ਹਥਿਆਰ ਬੰਦ ਲੜਾਈ ਬਣ ਗਈ । ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਬਲਦੀ ਦੇ ਬੂਥੇ ਆ ਗਿਆ । ਅਖੀਰ ਅਤਿਵਾਦ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਨੱਬੇਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲੇ, ਨੱਚਣ-ਗਾਉਣ ਤੇ ਅਖੀਰ ਲੱਚਰ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਦਾ ਨੰਗਾ ਨਾਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ । ਅਨਾੜੀ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਮਸ਼ੂਕਾ ਤੇ ਬੇਵਫਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਤੇ ਜੋਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਪਿੱਛੋਂ ਇੱਕ ਵਿਹਲੜਾਂ ਦੀ ਧਾੜ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਹਲੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੂੰਬੀਆਂ ਚੁੱਕ ਲਈਆਂ। ਜਿਹੜੇ ਗੀਤ ਗਾਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਗਾਉਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਜੇ ਢੋਲਕੀਆਂ ਚੁੱਕ ਲਈਆਂ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ‘ਧਰਮ’ ਅਰਬਾਂ ਖਰਬਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੈ। ਉੱਤੋ ਬਾਰ ਬਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦੋਰਾਨ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਭੁੱਕੀ ਦੇ ਲੰਗਰ ਲਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਕੋਈ ਸਭਾ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਕਦੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ, ਕਦੀ ਮਿਲਕਫੈੱਡ ਤੇ ਕਦੀ ਮਾਰਕਫੈੱਡ, ਕਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ, ਕਦੀ ਬਲਾਕ ਸੰਮਤੀ ਤੇ ਕਦੀ ਜਿ਼ਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਚੋਣ ਆਈ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਜਿ਼ਮਨੀ ਚੋਣ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਚੋਣ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ‘ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਰਹੇਗਾ ਰੱਬ ਸੱਚਾ,ਵਾਜੇ ਕੂੜ ਦੇ ਕਈ ਵਜਾਇ ਗਏ।’ ਲੋਕ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੋਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਬੇਮਤਲਬ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਗੂੰਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਜ ਮਰਹਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਧੂੜ ‘ਚ ਗੁੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਗਵਰਨਰਾਂ, ਰਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਕੇਂਦਰੀ ਤੇ ਸੂਬਾਈ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨਾਂ,ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਅਦਾਰਿਆਂ,ਬੋਰਡਾਂ, ਰਿਜਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕੀਂ ਛੋਟੀ ਮੋਟੀ ਸਭਾ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਨਿੱਕੀ ਮੋਟੀਆਂ ਬੈਂਕਾਂ, ਮਿਲਕਫੈੱਡ, ਮਾਰਕਫੈੱਡ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ , ਬਲਾਕ ਸੰਮਤੀ ਤੇ ਜਿ਼ਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰ ਗਈ। ਅੱਜ ਵਿਰਲਾ-ਟਾਵਾਂ ਮੁੰਡਾ ਹੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਹੀ ਖ਼ਤਰੇ ‘ਚ ਪੈ ਗਈ । ਇਸ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬਰਾਬਰ ਖੜ੍ਹਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਮੇਰੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰਣ ਲੱਗੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਘੱਟ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਵੱਧ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਛੋਹਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਹ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਲੱਖ ਮਰਕੇ ਵੀ ਬੀਤੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਝੂਰਦੇ । ਅਸੀਂ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਂਮ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਵੈਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਗਾਂਹ ਸੋਚਦੇ/ਤੁਰਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ । ਕੌਮਾਂ, ਸੱਭਿਅਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝਾਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ । ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂ ਪੱਛੜ ਜਾਣਗੇ । ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੋ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਹੁਣ ਸ਼ਰਾਬ ਭੁੱਕੀ ਤੋਂ ਤਰੱਕੀ ਕਰਕੇ ਸਮੈਕ, ਹੀਰੋਇਨ ਦੇ ਸੂਟੇ ਲਾਉਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਂਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਕਸ਼ਮੀਰ,ਹਿਮਾਚਲ,ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਂਨ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵੀ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੀਰੋਇਨ ਪੰਜਾਬ ‘ਚੋਂ ਹੀ ਫੜ੍ਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਂਨ ਵਧੀ ਫੁੱਲੀ ਇਹ ੩੦ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਿਹਲਿਆਂ ਦੀ ਧਾੜ ਰੋਜਾਨਾਂ ਸਵੇਰੇ ਤੋਰੇ ਫੇਰੇ ਲਈ ਘਰੋਂ ਨਿੱਕਲਦੇ ਹਨ। ਇੰਨੇ ਕੁ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜਦੂਰ ਸਾਡੇ ਖੇਤਾਂ, ਘਰਾਂ,ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਂਨਾਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ,ਕਨੇਡਾ ਅਤੇ ਯੌਰਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਹਲੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਂ ਚਰਚ ਵੀ ਸਿਰਫ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਖੁੱਲਦੇ ਹਨ। ਗੋਰੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਵਿਹੜੇ ‘ਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੱਖਿਆ,ਸਿਹਤ,ਭਾਈਚਾਰਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਘਰ ਘਰ ਨਸਿ਼ਆਂ ਨੇ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਛਿੱਟਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਦਸ ਕੁ ਫੀ ਸਦੀ ਲੋਕ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਕਿਸਾਨੀ, ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਮਜਦੂਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਕੰਮਾਂ ਧੰਦਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਨੱਬੇ ਫੀ ਸਦੀ ਲੋਕ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਪੀਹੜੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਦੌੜ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਹਰ ਵਕਤ ਸ਼ਾਵਾ-ਸ਼ਾਵਾ ,ਬੱਲ-ਬੱਲੇ ਗਾਉਣਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟਣਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਲੋਕੀ ਮੈਨੂੰ ਪੁਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੱਠਵਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੁੱਧ ਘਿਉ ਖਾਣ ਤੇ ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬਣ ਸਕਣਗੇ? ਫਿਲਹਾਲ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਣਾ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਕਿਉਂ ਕਿ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਹਲੜਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਵਿਹਲੇ ਲੋਕ ‘ਧਾਰਮਿਕ’ ਸਥਾਨਾਂ,ਡੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵੋਟ ਤੰਤਰ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹਨ। ਵਿਹਲਾ ਬੰਦਾ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਤਾਂ ਜਾਵੇਗਾ ਹੀ। ਸਮਾਂ ਟਪਾਉਣ ਲਈ ‘ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ’ ਤਾਂ ਕਰੇਗਾ ਹੀ । ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਰਾਖਾ! ‘ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਜ ਐਸਾ ਹੂਆ,ਬੜੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਖ਼ੁਦ ਕੋ ਹਮ ਯਾਦ ਆਏ।’

B.S.Dhillon

ਮੈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕਾਂਟੀਨੈਂਟਲ ਏਅਰਲਾਇਨਜ ਦੇ ਬੋਇੰਗ ਜਹਾਜ ਰਾਹੀਂ ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਹਵਾਈਜਹਾਜ ਸਵੇਰ ਦੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਜੌਹਨ ਐੱਫ ਕਨੇਡੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਅਜੇ ਹਨੇਰਾ ਸੀ। ਜਹਾਜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰਦੇ ਸਮੇਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗ ਜਗਮਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਤਾਪਮਾਂਨ ੪੦ ਡਿਗਰੀ ਸੀ ਪਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕਲਦਿਆਂ ਹੀ ੨੦ ਦਰਜੇ ਤਾਪਮਾਂਨ ਤੇ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲੂੰਅ ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਤੇ ਚੂੰਢੀ ਵੱਡਕੇ ਤਸੱਲੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਹ ਸੁਪਨਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਮੈਂ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਦੀ ਸੁਪਣਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਸਮਾਂਨ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕਾ ਫੇਰੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਉਸ ਅਮਰੀਕਾ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਂਨ ਮੈਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ‘ਚ ਦੋ ਹਫਤੇ ਠਹਿਰਿਆ। ਪੱਚਾਸੀ ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਵਸੋਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।ਜਿੱਥੇ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।ਇੱਥੇ ਮੈਨਹੱਟਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਹਜਾਰ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ  ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਮਹਿਜ ੧੦੦੦-੧੫੦੦ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਗਜ ਹੈ।

ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਵਪਾਰ,ਵਿੱਤ,ਸੱਭਿਆਚਾਰ,ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਤਾਂ ਦਾ ਫੇਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਯੂ.ਐੱਨ.ਓ. ਦਾ ਦਫਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੌ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਂਇੰਦੇ ਸਿਰ ਜੋੜਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਸਲਿਆਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਸਥਾਂਨ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰਾਜਧਾਂਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਕੰਢੇ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਖੁਬਸੂਰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਸਥਿੱਤ ਨਿਉਯਾਰਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਤੇਲ ਇਰਾਕ,ਅਰਬ ‘ਚੋਂ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ। ਕੀਮਤ ਇੱਥੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਸੱਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਪਾਇਰ ਸਟੇਟ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਂਮਲ ਹਨ। ਮੈਂ ਐਂਪਾਇਰ ਸਟੇਟ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ੧੦੨ ਵੀਂ ਮੰਜਲ ਤੇ ਲੱਗੀ ਚੌਪਾਸੀਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਦੂਰਬੀਂਨ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦਾ ਸਟੈਚੂ ਆਫ ਲਿਬਰਟੀ ਕਮਾਲ ਦਾ ਨਜਾਰਾ ਸੀ। ਜਿੰਦਗੀ ਭਰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ।

ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਚਾਲੀ ਫੀ ਸਦੀ ਵੱਸੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਕਾਟੋ ਕਲੇਸ ‘ਚ ਉਲਝਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਾਂ ਤੇ ਇੱਥੇ ੧੭੦ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ‘ਹਾਏ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਫਲਾਂਨੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਖਤਰਾ ਹੈ’ ਵਰਗੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਨਹੀਂ ਛਪਦੀਆਂ। ਗੋਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਯੁਰਪੀਅਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪੈਰ ਪਾਇਆ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਹਜਾਰ ਰੈੱਡ ਇੰਡੀਅਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇੰਡੀਆ ਲੱਭਣ ਨਿੱਕਲੇ ਕੌਲੰਬਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕਨ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ। ੧੯੨੦ ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਕਾਲੇ ਅਮਰੀਕਨ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੌਰਾਂਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਕਾਲੇ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ੧੧ ਸਤੰਬਰ ੨੦੦੧ ਨੂੰ ਹੋਏ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਂਨ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਕੇਂਦਰ ਢਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਕੇਂਦਰ, ਪੁਰਾਣੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਂਨੀ ਨਾਲ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਭਾਗ ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਟਾਪੂਆਂ, ਮੈਨਹੱਟਣ, ਸਟੇਟਨ ਅਤੇ ਲਾਂਗ ਤੇ ਉੱਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਸਮਾਂਨ ਵੱਲ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵੱਸੋਂ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਕੀਮਤ ੧੫੯੦੦ ਡਾਲਰ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਵੱਸੋਂ ਕੋਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹਨ । ਯਾਨੀ ਪੱਕਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪਤਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸੱਭ ਲੋਕ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪਤਾ ‘ਹਾਲ ਅਬਾਦ’ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।’ ਹਮਸਾਇਆ ਮਾਂ ਪਿਉ ਜਾਇਆ’ ਦੇ ਅਖਾਣ ਦਾ ਦੁਸਰਾ ਪੱਖ ‘ਚੰਦਰਾ ਗਵਾਂਢ ਨਾਂ ਹੋਵੇ ਲਾਈ ਲੱਗ ਨਾ ਹੋਵੇ ਘਰ ਵਾਲਾ’ ਵੀ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕੀਏ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ । ਮਾੜਾ ਗਵਾਂਢ ਛੱਡਕੇ ਅਗਾਂਹ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਬੁਰੇ ਗਵਾਂਢੀਆਂ ਨੂੰ ਝੱਲਦੇ ਹਾਂ।ਇੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਹੱਡਸਣ ਦਰਿਆ ਹੱਡਸਣ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਊਯਾਰਕ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਭਾਦੋਂ ਵਰਗੀ ਹੁੰਮਸ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਕੜਾਕੇ ਦੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ੪ ਮਹੀਨੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਉਂਜ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਂਨ ੨੯ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਫਰਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਇਹ ਮੁਨੱਫੀ ੧੨ ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਬਰਫ ਵੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਗਰੀਨ ਹਾਊਸ ਗੈਸ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਾਸੀ ਅੱਧੀ ਬਿਜਲੀ ਬਾਲਦੇ ਹਨ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਅਮਰੀਕਨ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਪਲਾਂਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਕਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਦਰਿਅਵਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਮਿੱਠਾ ਸ਼ਰਬਤ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਨਾਂ ਤਾਂ ਸਾਫ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਾਫ ਸਫਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ।ਅਸੀਂ ਨੀਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦੇ ਨਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ੨੮੦੦੦ ਏਕੜ ਜਮੀਂਨ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮਿਉਂਸਿਪਲ ਪਾਰਕ  ਅਤੇ ੨੩ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੀਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਧੁੱਪ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੋਰੇ ਗੋਰੀਆਂ ਕਰੀਂਮ ਮਲ ਕੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਲੇਟੇ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੈਨਹੱਟਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਰਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਭਰ ‘ਚ ਸੱਭ ਪਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕੀ ਯਾਨੀ ੩ ਕਰੋੜ ਸਲਾਨਾਂ ਯਾਤਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਐਡਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਾਰਕ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਅ , ਸੈਰ ਲਈ ਲੰਮੀ ਪੱਟੜੀਆਂ,ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਸਤੇ, ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਫੱਲਾਂ ਦਾ ਬਾਗ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਰੱਖ, ਜੰਗਲ,ਅਤੇ ਇੱਕ ਓਪਣ ਏਅਰ ਥਿਏਟਰ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ‘ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ’ ਨਾਂ ਦੇ ਗਰਮੀਂ ਰੁੱਤ ਦੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ।  ਇੱਥੇ ੨੦੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਦੁਪਹਿਰੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਚੇਲਸਿਆ ਪਾਰਕ ਦੇ ਕੋਨੇਂ ਤੇ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫੁਡ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੇ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ। ਸਵੇਰੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਢਾਬੇ ਤੇ ਆਲੂਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰੌਂਠੇ ਖਾਧੇ ਤੇ ਲੱਸੀ ਪੀਤੀ ਸੀ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈ ਬੰਦ ਨੇ ਡੱਬਾ ਬੰਦ ਆਲੂਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰੌਂਠੇ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਇਹ ਪਰੌਂਠੇ ਹਫਤਾ ਭਰ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਧੁਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਟੈਕਸਾਸ ਸਟੇਟ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣਾ ਤੇ ਟੈਕਸੀ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀਂ ਯੋਰਪ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣਾ, ਖਾਣਾ ਮੇਰੀ ਮਜਬੂਰੀ ਸੀ। ਉਂਜ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁਟ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਛੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਅਮਰੀਕੀ ਬਰਗਰ ਤੇ ਪੀਜਾ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਸਵਾਦ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂਨੂੰ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਗਊ,ਸੂਰ ਅਤੇ ਮੁਰਗੇ ਦਾ ਮੀਟ ਇਕੱਠਾ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਰਗਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਅਮਰੀਕਨ ਦੋਸਤ ਕਹਿ ਕਿ ਤਿੰਨੇ ਪੁਆ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਊਂਟਰ ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਬਰਗਰ ਤਿਅਰ ਕਰਾਉਣ ਸਮੇਂ ‘ਬੀਫ,ਹੈੱਮ,ਥੋੜਾਂ ਟਰਕੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਲਿਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਜੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੰਜ ਤਿੰਨੇ ਮੀਟ ਇਕੱਠੇ ਇੱਕੋ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੰਗੇ ਫਸਾਦ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਣ। ਅਜੀਬ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਸਸਤੇ ਹਨ। ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਦਰ ਹੈ। ਦੋਨੋ ਹੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ। ‘ਧਰਮ ਭਰਿਸ਼ਟ’ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਅਮਰੀਕਨ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਕਦੀ ਪੱਗ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀਂ ਨਜਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋ ਤਿੰਨ ਪੱਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕੱਠੇ ਜਾਂਦੇ ਮਿਲੇ।

ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਪੰਜ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਉੱਸਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ ਮੈਨਹੱਟਣ, ਬਰੁੱਕਲਿਨ, ਕੁਇਨਜ਼,ਬਰੋਂਕਸ ਅਤੇ ਸਟੇਟਨ । ਮੈਨਹੱਟਣ ਸੱਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਵੱਸੋਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਸਮਾਂਨ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਰਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਊਜਿ਼ਅਮ ਸੱਭ ਮੈੱਨਹੱਟਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿੱਤ ਹਨ। ਬਰੁੱਕਲਿਨ ਲੰਬੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢਿਆਂ ਅਤੇ ਕੋਨੀਂ ਟਾਪੂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਵੱਸਾਇਆ ਸੀ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਕੌਂਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ‘ਚੋਂ ਦੋ ਲਾ ਗਾਰਡੀਆ ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਐੱਫ ਕਨੇਡੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਕੁਇਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਸਟੇਟਨ ਟਾਪੂ  ੧੩੦੦ ਮੀਟਰ ਲੰਮੇ ਤੰਗ ਪੁਲ ਰਾਹੀਂ ਬਰੁੱਕਲਿਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਟੇਟਨ ਟਾਪੂ ਮੈਨਹੱਟਣ ਨਾਲ ‘ਸਟੇਟਨ ਟਾਪੂ ਫੇਅਰੀ’ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੁਰਗਾਬੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਹਿੱਕ ਤੇ ਤੈਰਦੀ ਇਹ ਫੇਅਰੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦਾ ੮ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸਫਰ ੨੨ ਮਿਨਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸੱਤਰ ਹਜਾਰ ਲੋਕ ਰੋਜਾਨਾਂ ਅਤੇ ਲੱਗ ਭੱਗ ਦੋ ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫੇਅਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਫੇਅਰੀ ਸਾਰੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਟੈੱਚੂ ਆਫ ਲਿਬਰਟੀ ਨੂੰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲਿਬਰਟੀ ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਸੌ ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਇਹ ਬੁੱਤ ਸੈਲਾਨੀਆਂ,ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਜਮਾਨੇ ਦਾ ਚੋਲਾ ਪਹਿਣੀਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਤਾਜ,ਪੈਰੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸੈਂਡਲ, ਪੈਰਾਂ ਥੱਲੇ ਟੁੱਟੀ ਪਈ ਜੰਜੀਰ, ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਚੁੱਕੀ ਮਸ਼ਾਲ ਵਾਲੀ ਇਹ ਔਰਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਜਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬੁੱਤ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸਲਾਨਾਂ ੪ ਕਰੋੜ ਅਮਰੀਕਨ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਚੋਖੀ ਹਿਣਤੀ ‘ਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚੀਨੀ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਇਟਲੀ, ਯੋਰਪੀਅਨ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬਜੀ ਦੀਆਂ ਰੇਹੜੀਆਂ ਹਨ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ੪੦੦ੋ੦ ਚੱਲਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਭੋਜਣ ਦੀਆਂ ਮੋਟਰ ਗੱਡੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਸੜਕਾਂ ਕੰਢੇ ਰੁਕ ਕੇ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦਾ ਗਰਮ ਭੋਜਣ ਵਰਤਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕੈਟਰ ਨੁਮਾਂ ਇੱਕ ਚੱਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਢਾਬੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਅਸੀਂ ਆਲੂਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰੌਂਠੇ ਖਾਧੇ ਸਨ।

ਨਿੳਯਾਰਕ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੀਡੀਆ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਛਪਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਟੀ.ਵੀ. ਚੈੱਨਲ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਰੇਲ ਹਾਦਸੇ ਭੁਚਾਲ ਵਾਪਰਣ ਸਾਰ ਹੀ ਖਬਰਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸਥਾਂਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਮਹਾਂਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਅਮਰੀਕਨ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੋਣਾ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਭ ਤੋਂਵੱਧ ਫੰਡ ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨੀਂਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਿਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਜੁਰਮ ਵਧਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਖਤਰਨਾਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਸਮੇਂ ਲੋਕੀਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਤ੍ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂ਼ਲਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਹਜਾਰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ੬ ਲੱਖ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ੬੦ ਫੀ ਸਦੀ ਵੱਸੋਂ ਗਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ੧੨੫ ਨੋਬਲ ਇਨਾਂਮ ਜੇਤੂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਮੈਂ ਜਿਸ ਦਿਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵੇਖਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੂੰਦਾ ਬਾਂਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੋਕੀਂ ਛੱ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ।ਇਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੀਆਂ ੮੦ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਰੋਜਾਨਾ ਲੱਖਾਂ ਪਾਠਕ ਅਖਬਾਰ ਰਸਾਲੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਅਣਪੜ੍ਹ ਬਾਬਿਆਂ, ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ‘ਪ੍ਰਵਚਣ’ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ।ਇਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਵਾਰ ਤੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੋ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਬੁੱਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੋ ਕਰੋੜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹਜਾਰ ਦੇ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦਾ ੫ ਕਰੋੜ ਦਾ ਸਲਾਂਨਾਂ ਬੱਜਟ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਦੋਨਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਬਤਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕੌਫੀ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਕੌਫੀ ਪੀਤੀ। ਮਹਾਂਨਗਰ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਥਾਰਿਟੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਜਾਨਾ ਲੱਖਾਂ ਮੁਸਾਫਰ ਢੋਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ੮ ਲੱਖ ਗੱਡੀਆਂ ਰੋਜਾਨਾਂ ੯ ਪੁਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕੀਂ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਸਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ੨੪ ਘੰਟੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਅੱਧੋਂ ਵੱਧ ਵੱਸੋਂ ਬੱਸਾਂ ਰੇਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ੯੦% ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀਂ ਕੰਢੇ ਵੱਸੇ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ,ਸਾਂਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਜ ਰਫਤਾਰ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਦਾ ਇਹ ਖੁਬਸੂਰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਸੀ.ਐੱਨ.ਜੀ. ਗੈਸ ਤੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਨਹੱਟਣ ਵਿੱਚ ੭੫% ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਹੈ ।ਕਈਆਂ ਕੋਲ ਦੋ ਦੋ ਵੀ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੱਸ ਅੱਡਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰੋਜਾਨਾਂ ਦੋ ਲੱਖ ਮੁਸਾਫਰ ਬੱਸਾਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇੰਨੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਹਿਲਾਂ,ਅਪਾਹਜ, ਫਿਰ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਲਗ ਕਤਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਬੱਸ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਧੱਕਾ ਮੁੱਕੀ ਹੋਣਾ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਭੁਮੀਂਗਤ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ੪੬੮ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ। ਜੋ ੨੪ ਘੰਟੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਵੱਡੀ ਰੇਲਵੇ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਸਲਾਂਨਾ ਡੇਢ ਸੌ ਕਰੋੜ ਮੁਸਾਫਰ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਜ ਨਿੳਯਾਰਕ ਦਾ ਜਨਤਕ ਪਰਵਹਣ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਤੇ ੧੦ ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇੱਥੇ ਸਵਾ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਰੋਜਾਨਾਂ ਸਾਇਕਲ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਹਰ ਪੰਜਵਾਂ ਆਦਮੀਂ ਇੱਥੇ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਇਕਲ ਚਾਲਕ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਂਮ ਮੋਟੇ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਾਸੀ ਪਤਲੇ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਪੱਖੋਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੋਟਰ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਜਾਂਮ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਜਨਤਕ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਰਜ ਵਾਸਿ਼ੰਗਟਨ ਪੁਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਮ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਪੁਲ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭੀੜ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਸਮਾਂਨ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਥਾਂ ਹੈ

ਬਾਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਬੇਪ੍ਰਵਾਹੀ ਦੀਆਂ ਤੇ    bfqF pMjfbIaF dI bypRvfhI dIaF  qy DMn jyrf goiraF df.   ਰਾ ਗੋਰਿਆਂ ਦਾ।

ਬਰਿੰਦਰ਼ ਢਿੱਲੋਂ ਐਡਵੋਕੇਟ

ਬੁੱਢੀਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਂਮ ਚੀਨਨਾਂ ਦੀ ਚੀਂ ਚੀਂ

ਵੇ ਰੱਖ ਲਿਆ ਮੇਮਾਂ ਨੇ, ਵਿਹੁ ਖਾ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵਾਂ।

By ਬਰਿੰਦਰ਼ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਐਡਵੋਕੇਟ • Jan 10th, 2009 •

        ਪੰਜਾਬ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੋ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹਰਿਆਣਵੀ ਵਕੀਲ ਵੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਜਾਟ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਦਾੜ੍ਹੀ ਦਾ ਫਰਕ ਹੀ ਨਹੀ,ਂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਵੀ ਫਰਕ ਹੈ। ਮੈਂਨੂੰ ਕਈ ਹਰਿਆਣਵੀ ਜਾਟ ਵਕੀਲ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਭਵਾਨੀਂ,ਨਾਰਨੌਲ,ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਵਰਗੇ ਪੱਛੜਿਆਂ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗਰੀਬ ਤੇ ਬੇਰੋਜਗਾਰ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੱਛੇ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਹੈ? ਜਵਾਬ ਦੀ ਥਾਂ ਸਵਾਲ ਕਰਨਗੇ, ਕੇ ਕਰੇਂਗੇ? ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਜਹਾਜ ਦੇ ਪਹੀਆਂ ਨਾਲ ਲਟਕ ਕੇ ਵੀ ਮਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਕੇ ਬਾਤ ਹੈ ਸਰਦਾਰ ਜੀ? ਦੋ ਵਕਤ ਕੀ ਰੋਟੀ ਤੋ ਪੰਜਾਬ ਮੇਂ ਸੱਭੀ ਖਾਵੈ ਹੈ।”

ਲੰਦਲੰਦਨ ਦੀ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਨ ਟਿਊਲੰਦਨ ਟਿਊਬ ਦਾ ਸਫਰ ਬ ਦਾ ਸਫਰ

ਬਰਿੰਦਰ਼ ਢਿੱਲੋਂ ਐਡਵੋਕੇਟ ਲਦਨ ਟਿਊਬ ਦਾ ਸਫਰ

      ( ivWclI gwl )

                      awKIN vyiKaf amrIkf df sLihr lfs vygfs.                                               

                                                                     bI[aYWs[ iZwloN aYzvokyt

                12 meI 2007 nUM amrIkf dI tYkss styt dy KUbsUrq sLihr plYnoN qoN mYN vYnkUvr jfx dI iqafrI kr irhf sF. asIN rfqIN tYksfs dI rfjDFnIN,aOstn dy nfeIt klwb `coN lyt Gr afey sI. plYnoN byhwd sfP suQrf KUbsUrq sLihr hY. sPfeI ieMnI ik sVkF qy bysLwk BuMjy rwKky rotI Kf lAu . kMmipAUtr AuWqy aFnlfien sIt buwk krfAux leI krYWizt kfrz dI jrUrq sI. amrIkf ivwc notF dI QF hr QF kfrz cwldf hY . myry  kol cMzIgVH dy aYWc[aYWs[bI[sI[ aqy afeI[sI[afeI[sI[ bYNkF dy krYizt kfrz  qF sn pr afpxy nFm qy iksy amrIkn bYNk df krYizt kfrz nhIN sI.  myry dosq tonIN Buwlr ny afpxy byty nUM Ausdy krYizt kfrz qy myrI itkt buwk krn leI kih idwqf. myrf ieh imwqr … isMG Buwlr pMjfb qoN amrIkf jf ky tonI Buwlr bx igaf hY. asIN donoN dosq tI[vI[ vyKx lwg pey. biTMzy ivwc, isrsy vfly pRymIaF qy ivroDIaF ivwc jMm ky hoeI  JVwp dI  amrIkn  tI[vI[ qy bfr bfr Aus idn  spYsLl Kbr idKfeI jf  rhI sI. ieh sMcfr sfDxF dI krfmfq hY ik DrqI dy dUjy pfsy bYTf mYN biTMzy  dIaF dukfnF awgy ilKy nFm pVH irhf sF. iewk hOldfr roiVaF qoN bcx leI myrI vyKI hoeI kMD Auhly luk irhf sI. tI[vI[ vfly ieh idRsL bfr bfr idKf rhy sn.  tonI dy bytyy ny KusL ho ky dwisaf ik Ausny pMjfh zflr ssqI itkt lwBky myrI sIt buwk krvf idwqI hY. ieh pMjfh zflr dI bwcq awgy jf ky mYnUM pMj sO zflr ivwc peI  .

                31 meI dI  svyr, sfZy Cy vjy, XunfeIitz eyar lfienj dy Coty jhfj ny zvilXU aYWP zwls dy eyarport qoN, PfAUl hox qy rYPrI vwloN mfrI sItI nfloN iqwKI sItI mfrI qy rfsLtrpqI buwsL dy BUry rMgy KyqF nUM alivdf kihMidaF kYnyzf dy icwty brPIly phfVF nUM iswDf ho igaf. ies ipwdy ijhy jhfj nUM nIly aMbrF qy pqMg vFg qYridaF, sLOk dy qMd pfAuNdy vyLKky mYnMU amrIkf dI ivsLflqf df aihsfs hoieaf. ijwQy iewk rfj qoN dUjy rfj qwk jfx leI hI jhfj nUM pMj-pMj GMty lwg jFdy hn. ieWQoN vYnkUvr swq GMty dI PlfeIt sI. ieMny smyN ivwc idwlI qoN lMzn phuMc jFdy hF. jhfj zyZ GMtf lyt AuWizaf sI. rsqy ivwc mYN bfrI vwcoN hyTF phfV vyKdf irhf.amrIkf qy rwb vI imhrbFn hY. hr pfsy hiraflI hI hiraflI hY. mINh EdoN pYNdf jdoN loV huMdI hY. “jb BI bhfr afqI hY cmn py afqI hY,vrnF hwkdfr qo vIrFny hUaf krqy hYN.”mYN afpxI zfierI kwZky not ilKx lwgf. do  GMty ivwc jhfj lfs vygfs phuMc igaf. pr smF ajy vI AyhI sfZy Cy hI sI. lfs vygfs df tfiem tYksfs styt nfloN do GMty ipwCy hY. sfrI dunIaF ivwc hryk hvfeI awzy qy Kfx pIx qy hor smFn dIaF dukfnF huMdIaF hn pr lfs vygfs dy trmInl qy hr pfsy jUaf  Kyzx dIaF msLInF lwgIaF hoeIaF hn. mY ieQoN dUsrI eyarlfeINn df jhfj bdlxf sI.ieh mYnUM ipwCoN smJ  afeI ik 50 zflr dI itkt ssqI ikAuN sI.ssqI ies leI ik ieh iqMn vfrI jhfj bdlx vflI tuwtvIN PlfeIt sI. mY vYnkUvr qwk iqMn jhfj bdlxy sn.

                mYM tYkss vfly jhfj ivwcoN AuwqridaF hI agFh lfs aYNjls dI PlfeIt lYx leI sLUt vwt leI. pr myry Aus gyt qy phuMcx qwk “hor svfrI nhIN” df borz cmk irhf sI. Gbrfey ny mYN kfAUNtr qy bYTI gorI nUM ikhf ik mYzm mYN qF ies  jhfj qy jfxf sI myry kol itkt hY. bwsF gwzIaF qF bVI vfrI imws hoeIaF sn pr jhfj KMuJx vflf hfdsf pihlLI vfrI hoieaf hox kfrn mYM Gbrf igaf ik hux kI krFgf. sunihrI vflF vflI Aus kuVI ny mYnUM sLIsLy ivwcoN puwTy pYrNIN srkdf , muWK hvfeI pwtI vwl jFdf jhfj idKfAuNidaF ikhf ik “sr hux kuwJ nhIN ho skdf”. nfl hI Ausny mYnUM alfskf eyrlfienj dy kfAUNtr qy jf ky pqf krn leI ikhf. mYN dUsry isry qy alfskf eyrlfienj dy kfAuNtr qy igaf. myrI qrF iewk buwZf amrIkn joVf vI iesy PlfeIt qy jfxo rih igaf sI.Aus kfAUNtr vflI kuVI ny mYNnUM dwisaf ik Auh mYNnUM aglI PlfeIt qy cVHF dyvygI bsLrqy ik sIt KflI hovy. pr jy sIt KflI nF hoeI qF AusqoN aglI PlfeIt qy jfxf pvygf. mYN mslf smJidaF svfl kIqf “sIt imlx qy ies qrF iewk idn vI lwg skdf hY,qy iewk hPqf vI”?.“qusF ibwlkuwl TIk smiJaf,” kihMidaF Auh muskrf peI . pr mYN koisLsL krn dy bfvjUd vI jvfb ivwc muskrf nhIN sikaf. mYnUM afAux vfly smyN dy BMbUqfry idws rhy sn. Ausdy gulfbI poitaF ny kMipAtr qy agly idn sLFm awT vwjy dI sIt lwB leI. myrf sPr df irkfrz vyKidaF Ausny mYnUM nvF borizMg pfs dy idwqf. mYN Aus qoN afpxy sUtkys bfry puwiCaf qF Auh kihx lwgI ik icMqf dI koeI loV nhIN.  Auh  mYnUM vYnkUvr iml  jfvygf. hux myry kol pUry do idn qy iewk rfq sn. mYN eyar port  Auwqy bYTky mwKIaF mfrn nfloN amrIkf df KUbsUrq sLihr lfs vygfs vyKx df mn bxf ilaf.rwb jo krdf cMgf hI krdf. ijMdgI ivwc  ivsLv df swB qoN vwzf jUafGr vyKx df sbwb AuNj sLfied nF hI bxdf.

                mYN tYksI leI qy hotl phuMc igaf. tYksI vflf pMjfbI sI. Auh pfiksqFn vflyy pMjfb qoN sI. ivsLv dy drjn ku dysLF ivwc ijwQy kfPI pMjfbI rihMdy hn dy eyarportF qy hr cOQf tYksI vflf afdmIN pMjfbI huMdf hY. eyarport inwklidaF hI lfien ivwc lwgky svfrIaF cuwkdy  tYksIaF vfilaF `coN sihjy hI pMjfbI dI pihcfx af jFdI hY. ivdysIN jf ky klINn sLyv hoey pMjfbI vI afpxI cfl Zfl qoN sihjy hI pihcfxy jf skdy hn. jUey leI gfhk lwBx dy lflc kfrn ieWQy keI hotlF vfly pMJwqr PI sdI qwk  izskfAUNt dy idMdy hn. mYnUM tYksI vfly pMjfbI ny aijhy hI iewk hotl awgy jf Auqfiraf. mYnUM shfrf hotl aqy kYsInoN ivwc 55 zflr ivwc kmrf iml igaf. aFm amrIkn hotlF ivwc 95 zflr dy afsy pfsy kmrf  imldf hY. ies kmry ivwc tI[vI[,gYs cuwlHf,Cotf Pirwj,BFzy Dox dI msLIn,Kfxy leIy cmcy plytF qy glfs,kOPI bnfAux vflI msLINn,soPf,zfieinMg tybl,stwzI tybl,drjn qOlIey,sfbx,pyst,bUt pfilsL,hyar zrfiear aqy pRYws, tYlIPoNn, PoNn zfierYktrI, ieMtrnYwt kunYsLn, PrI lokl PoNn shUlq sn. kmrf kfhdf sI , pUry Gr vrgI hr shUlq mOjUd sI. mYN amrIkf dI vfh vfh krdf vgyr loV dy hI do vfrI kOPI msLINn qy kOPI bxf ky pIa igaf. hotl ivwc hI grm TMzy pfxI df sivimMg pUl qy ksrq krn vflIaF msLInF sn. ieMnIaF shUlqF vflf hotl df kmrf Bfrq ivwc qfj qy asLokf hotlF ivwc ds hjfr qoN Gwt nhIN imldf. sLFm peI qoN mYN sLihr GuMmx inwkl ipaf.

               lfs vygfs amrIkf df mfrUQl sI hux ieh byhwd mnmoihk QF hY.  jUeybfjF ny jMgl `c mMgl kr idwqf hY.  lfs vygfs nUM sMsfr dI mnorMjn rfjDFnI vI ikhf jFdf hY. ieh amrIkf dy nyvfzf rfj df swB qoN vwD vsoN vflf qy amrIkf df aTfeIvF vwzf sLihr hY. asIN ies nUM amrIkf df jUafGr kih skdy hF. iewQy hr pfsy kYsInoN  hn.. kdI ieh mYksIko df ihwsf huMdf sI. amrIkf ivwc rlx ipwCoN 1931 ivwc iewQy jUey nUM kfnUMnI mfxqf idwqI geI. EdoN qoN EWQy kYsInoN hotl bnxy sLurU hoey sn.AunHIN idnIN ies ielfky ivwc lfqInIN amrIkf dy jrfiem pysLf lok GuMmdy sn.ijnHF kfrn jUey dy awzy CyqI hI cmk pey. lfs vygfs ivwc 500 jUaf iKlfAux vflIaF kMpnIaF hn jo  gfhkF nUM awq afDuink ielYktrOink msLInF nfl jUaf iKlfAuNdIaF hn.iewkIvIN sdI ieMtrnYWt dI sdI hY. hux lfs vygfs dIaF vwzIaF kMpnIaF ny afn lfien kYsInoN Kyzx dI shUlq dy rwKI hY. hux ivsLv dy iksy vI dysL ivwc bYTf ivakqI lfs vygfs jfey vgYr hI jUaf Kyz skdf hY.

                 sLihr dy aMdr hiraflI hI hiraflI hY. amrIkn hiraflI dy sLOkINn hn. ryqlf ielfkf hox kfrn lfs vygfs ivwc vI pMjfb vFg grmIN vI isKr dI qy srdI vI sfzy vrgI hI pYNdI hY. lfs vygfs dy dvfly dIaF phfVIaF ivwc kdI kdI dsMbr mhIny brP vI pYNdI hY . inAUXfrk qy isLkfgo afid sLihrF dy mukfbly iewQy sfl ivwc ds mhIny Duwp inwkldI hY. lfs vygfs dI hr awTvIN aOrq ny afpxy nflfiek,sLrfbI,jUeybfj qy inkMmyN pqIaF nUM Cwz idwqf hY qy hux afpxy prIvfr dIaF muwKI bxky ajfdI nfl jIa rhIaF hn. “  lfs vygfs ivwc qlfk sOKf iml jFdf. PIs Bro, donoN jxy dsqKq kro qy do GMitaF `c , qlfk df srtIiPkyt lvo.  sfry amrIkf ivwcoN hI iewko idn `c qlfk lYx vfly joVy iewQy af ky qlfk idMdy hn. keI amrIkn joVy qF ivafh dy mhIny bfad hI qlfk lY lYNdy hn. sLihr ivwc iewk zflr dI itkt lY ky bws ivwc   GuMimaf jf skdf hY, jo bwicaF qy apfhjF leI muPq hY. hotl dy kmry qwk mYN istI bws rfhIN hI vfps phuMicaf sI. amrIkn bwsF aiq KubsUrq huMdIaF hn.

                 aTfrF lwK dI abfdI vflf ieh KUbsUrq sLihr, rfq nUM  idvflI dI qrF jwg mwg jwg mwg krdf hY . amrIkf ivwc aOrqF hr kMm  krdIaF hn. lfs vygfs ivwc Auh jUaf vI iKlfAuNdIaF hn. jUey df iswDf sbMD sLrfb,nsLy qy aOrq nfl hY. lfs vygfs ivwc kYsInoN hotlF dy bfhr mYksIknF qy ibwlI awKIaF amrIkn vysvfvF GuMmdIaF njrIN pYNdIaF hn. ienHF ivwcoN bhuqIaF ny kflf ilbfs pihixaf huMdf qy koeI koeI twlI hoeI hwQ `c bIar PVHI sLrfbIaF vFg KVI hI JMUm rhI huMdI hY. iewQy aOrqF qy mrdF dy alP nMgy nfc huMdy hn qy ienHF nUM kfnUMnI mfxqf pRfpq  hY. Bfrq ivwc hjfr sfl pihlF sO sO rfxIaF qy dfsIaF dy nMgy nfc rfjy mhfrfjy krvfieaf krdy sn jo keI vfrI  vwzy irsLI munIN jF pRohqF pujfrIaF dI afAu Bgq leI kIqy jFdy sn. Bfrq ivwc hjfr sfl pihlF bxfey , Kjrfho dy mMdrF  ivwc aOrq mrd dy ijnsI sbMDF nUM nMgf icqiraf igaf sI. amrIknF dy ieh nMgy nfc Aus qoN bhuq ipwCoN sLurU hoey sn. gory jo vI krdy hn sLryaFm krdy hn. asIN AuhI kuwJ krky sLryaFm muwkrdy hF. 

                lfs vygfs dI hr rfq idvflI huMdI hY. iesy krky ivsLv Br dy sYlFNnI iewQy mwKIaF dI qrF izwgdy hn. iewQy iewko rfq nUM koeI kroVpqI bxdf hY qy koeI iBKfrI. iewk rfq ivwc hI kroVF ruipaf iewDr AuWDr ho jFdf hY. pr iPr vI amrIkn dropqIaF nhIN hfrdy. AuWQy jUaf iKzfAux dy kors qy pVHfeI krvfeI jFdI hY. myry Tihrx vfly kYsInoN ivwc iewk gfeIz dws irhf sI ik kuwJ sfl pihlF lfs  vygfs ivsLv ivwc swB qoN vwzf jUaf KFnf sI pr ipCly sfl qoN cINn df mYkfE sLihr nMbr iewk ho igaf hY qy lfs vygfs qoN vwzy Grfxy mYkfE dy jUey ivwc invysL krn lwgy hn. kYsInoN clfAux vflI lfs vygfs sYNzs kMpnI mYkfE ivwc kYsInoN inrmfx ivwc lwgI hoeI hY ijs ivwc igafrF hjfr cINnI mjdUr kMm kr rhy hn. ‘smfjvfdI’ cINn jUey GrF qy nMgy nfc bfrF dy kfrobfr ivwc vI amrIkf nUM brfbr df ho ky twkr irhf hY.

                mYN kdI vI jUaf Kyzky nhIN vyiKaf. mYNnUM qfsL dIaF vI iewk  do KyzF hI afAuMdIaF hn. pr lfs vygfs jf ky jUaf nf Kylxf  bdsLgnI igxI jFdI hY ijvyN sfzy idvflI dI rfq nUM jUaf Kylx nUM sLuwB sLgn smiJaf jFdf hY. jUey dI nyVlI skIrI jurm nfl huMdI hY. ies krky lfs vygfs ivwc luwt Koh qy TwgI DoKy dIaF GtxfvF vfprdIaF rihMdIaF hn. ies leI myry hotl dI irsYWpsLn qy kMm kr rhI kuVI ny mYNnUM puwiCaf sI ik kI mYnUM lfkr dI loV hY? lfs vygfs dy hotlF ivwc gfhkF nUM afpxf kImqI smFn rwKx leI lfkr muPq idwqy jFdy hn .ieh lfkr koz nMbr nfl KuwlHdy hn . pr myry kol kIMmqI smFn isrP myrf pfsport,hvfeI itkt qy krYizt kfrz hI huMdy hn. jo mYN hmysLf aMdrlI jyb ivwc rwKdf hF . jy sUtkys guMm vI jfvy qF ienHF iqMnF cIjF nfl vfps Gr phuMicaf jf skdf hY.

                 amrIkn ijMnI imhnq nfl kMm krdy hn AunyN hI josL nfl mnorMjn vI krdy hn. Auh pMj idn zt ky kMm  krdy qy vIk aYSz qy do idn mOj msqI krdy hn. amrIkn KVH ky kMm krdy hn qy sfzy dPqrF ivwc vI ipCFh irtfieirMg rUMmF ivwc bYWz rwKy huMdy hn. amrIkn hONsly nfl kfhly kdmIN kMm qy jFdy hn . amrIkf ivwc ikrq dI kdr hY qy sfzy ivhlVF nUM slFmF hn. amrIkf ivwc vwzf trflf clfAux vflf zrfievr AuWQoN dy sYnytr dy brfbr kmfAuNdf qy Aus vrgf hI KFdf hY. sfzy trwk zrfievr, cpVfsI  ijMny vI mr ky kmfAuMdf hY. amrIkf ivwc koeI vI Xog ivakqI rfsLtrpqI qy arbpqI bx skdf hY. iksy isPfrsL jF irsLvq dI loV nhIN.

              sLuwkrvfr dI sLFm nUM AunHF nUM hPqy dI qnKfh imldI hY qy agly do idn Auh mOj mylf krdy hn. keI vfrI sLukrvfr dI sLFm nUM imilaf cYWk awgy do CuwtIaF hox kfrn kYsL nhIN ho skdf . somvfr qwk Auh AuzIk nhIN skdy. bhuqy kfhly kuWJ kwt lgvf ky storF qoN nkd rkm lY lYNdy hn. amrIkn vrqmFn ivwc jINdy hn . asIN krmF dy afsry jINdy hF qy BUqkfl qy JUrdy rihMdy hF. iksy sLrfrqI ny krmF dI kfZ kwZky grIbF nfl bVI vwzI TwgI mfrI hY.  mYnUM amrIkf jf ky aihsfs hoieaf  ik pMjfbI  isLkfieqI qy bhfnybfj lok hn ; jo afpxI hfr rwb jF dUijaF qy suwtky ijMmyvfrI qoN Bwjdy hn. mYN iewk idn cflI sfl qoN amrIkf rihMdy afpxy iewk vfkP nUM kih bYTf ik jy myry kol vfDU pYsf huMdf qF mYN vIh sfl pihlF sfrf amrIkf vyK lYxf sI. myry Aus dosq df kihxf sI ik amrIkn aijhy vfk nUM psMd nhIN krdy. iesnUM amrIkn BfsLf ivwc aYksikAUj lYxf (bhfnf bnfAuxf) kihMdy hn. goiraF dI iPlfsPI hY ik afpxy dm qy dunIaF ijwqo. gory jwdo jihd `c XkINn krn vfly lok hn. quhfnUM iek  vI amrIkn nhIN imlygf ijhVf ieh khy ik jy TMzI jMg nf huMdI qF hux qwk amrIkn cMd qy rihx lwg gey huMdy. pr  quhfnUM hjfrF pMjfbI iml jfxgy ijhVy kihxgy ik jy sfzy iKlfP PlfnIN PlfnIN sfijsL nF huMdI qF  hux nUM asIN sfrI dunIaF qy rfj krn lwg jfxf sI.

                 aglI svyr mY Pon krn leI zfierYktrI lwBx leI, bYWz dI sfeIz drfj KohlI qF Aus ivwc bfeIbl peI sI. goiraF ny jUeyGrF qwk hr QF bfeIbl phuMcfeI hoeI hY qF jo kdI nF kdI qF koeI pVHygf hI. jy pVHygf qF hI cMgf iensFn bxygf.  amrIkn awDI rfqIN lfAUz spIkrF qy sLor nhIN pfAuNdy aqy nF hI sfzy vFg pihr dy qVky glIaF ivwc twlIaF KVkfky rwb nUM vfhxI pfAuNdy hn. aijhI ‘awXfsLI’ leI AunHF kol smF hI nhIN hY.lfs vygfs ivwc hr qIjI iemfrq hotl aqy kYsInoN hY. amrIkn hotlF ivwc Kfxf KFdy hn . Auh ivKfvybfj nhIN hn. nf hI Auh sLrIkF qy irsLqydfrF nfl ivKfvybfjI ivwc pYNdy hn. hr koeI afpxI inwjI ijMdgI ivwc msq hY.iesy krky hr amrIkn muskrfAuNdf hY. sfzy iqMn vkq Kfxf Kfx vfilaF dy vI ichiraF qy AudfsI hY.

                                      B. S. Dhillon 

                                        E mail: dhillonak@yahoo.com

                 Website :  http://www.geocities.com/dhillonak/mypage.html  

 www.dhillonak.blog.com

                                       (ivWclI gwl)

    bfqF pMjfbIaF dI bypRvfhI dIaF  qy DMn jyrf goiraF df.   

                                                                                             bI[aYWs[ iZwloN aYzvokyt

           pMjfbI df muhfvrf DMn jyrf nfeIaF df ijMnHF nYx jwtF nfl qorI, hY qF QoVHf ijhf luwcf pr lyK qy Zuwkdf hox kfrx ilK idMdy hF. Bfrq pfiksqFn dI dosqI pRikiraf sLurU hox nfl dovF dysLF dy lokF df afAux jfx vI vD igaf sI. mohflI `c Bfrq pfiksqFn df kirwkt mYc sI. ies mYc vyKx leI sYNkVy pfiksqFnI vIjf lY ky afey. iqMn idn pwCmIN pMjfb qoN afey lok cMzIgVH `c myly vFg GuMmky KusL huMdy rhy. pfiksqFn ivwc sLrfb qy pfbMdI lwgI hox krky pfiksqFnIaF ny dfrU pIx dI DuwkI kwZ idwqI . Auh  slvfrF dy zwbF ivwc boqlF tMgI cMzIgVH nUM lhOr df anfrklI bjfr bxfeI iPrdy sn. iewk sLFm nUM muwK mMqrI vwloN pfiksqFnoN afey mihmfnF leI cMzIgVH klwb `c smfgm rwiKaf igaf. hMs rfj hMs gfxf gfa irhf sI , “ies kMizaflI qfr ny iewk idn Puwl bnxf…”. gfxy AuprMq muwK mMqrI amirMdr isMG BfsLx dyx lwgy. Guwt Guwt lwgI hox kfrx mihmfx bxky afey vfagy pfr dy pMjfbI jor sLor nfl “muwK mMqrI ijMdfbfd” dy nfhry lfAux lwg pey. amirMdr isMG kih rhy sn,“Brfvo mYnUM awgy vI bolx  idAu. ijMnF ipafr qusIN awj idKf rhy ho, mYnUM lwgdf mYnUM aglI ielYksLn lhOr qoN lVxI  peygIy.” mYN afpxy kol kursIaF qy bYTy do iqMnF nfl gwlF krn lwg ipaf. Auh bhuq  KusL sn . Auh hMs rfj hMs dy gfxy qoN ieMny  josL ivwc af gey sn ik jy Aus idn koeI hwlfsLyrI dy  ky  AunHF nUM vfagy bfrzr qy Cwz idMdf qF Auh brln idvfr dI qrF rfqo rfq srhwd Zfhux leI iqafr sn. josL ivwc afey mYnUM kihx lwgy ik “Bfa jI jy DfzIaF qy sfzIaF POjF rl jfx qF afpF sfrI dunIaF kuwt swutIey”. mYN AunHF nUM ikhf “pqMdro hOlI bolo. jy afpxy ies ‘gupq eyjMzy’ df aMgryjF nUM pqf cwl igaf Auh iPr  lVf dyxgy. nNfly imwqro ieh qusIN nhIN boldy quhfzy ivwc sLkMdr qy cMgyj KFx horIN bol rhy ny. ieh sfzf ieiqhfsk duKFq hY.” Auh Ausy vyly kihx lwgy, “ Bfa jI asIN Dfzy vFg bhuqf pVHy qF nhIN hF . pr qusIN mMnoN nf mMnoN  hY ieh  gwl swc .” sfzy  pVdfdy ,lwkV dfdy vI gorIaF cuwkx bfry afpxf ‘gupq eyjMzf’ rwKdy sn.. sBrfvF dI lVfeI vyly iswK POjF vwloN jFn hUlvIN lVI geI lVfeI qy awsL awsL krdf sLfh muhMmd ilKdf hY, “ sLfh muhMmdf isMGF ny goiraF dy,vFÕ inMbUaF lhU ncoV suwty.” pr nfl hI iswK POjF dy mymF bfry ‘gupq eyjMzy’ df ijkr krdf ilKdf hY ik lVfeI leI qurn qoN pihlF isMG kihMdy sn,“[[Pyr vVFgy AunHF dy sqr-KFny,bMnH ilafvFgy sfrIaF gorIaF nI.” ieh qF kdurqI pfsf puwTf pY igaf.ijvyN inpolIan df vftrlU aqy ihtlr df nOrmMzI ivwc ipaf sI . vrnF pMjfb dy hr ipMz ivwc guwq vflIaF jYnIPr kOrF jfgo kwZdIaF njrIN pYxIaF sn. ieMglYNzL ivwc sLhId AUDm isMG df sLhIdI idn mnfieaf jf irhf sI. pMjfb qoN igaf iewk kivsLrI jQf sLhId dI vfr gf irhf sI ik “AUDm isMG gory hfkm nUM mfrky grijaf, mYN krFgf mymF rMzIaF qy PUk suwtFgf lMdn nUM….” jlMDr qoN Aus smfgm qy vsLysL mihmFn bxky gey myry imwqr kOmFqrI pwDr dy nFmIN pwqrkfr ny pRbMDkF nUM smJfieaf, “ jy goiraF nUM ies kivsLrI df qrjmF krky suxfieaf jfvy qF Auh ies  qy pfbMdI qF lfAuxgy hI, nfl hI ies sMG pfV pfV ky gfAux vfly JuwzU nfQ nUM vI jhfj cVHf dyxgy. ieh jFdf jFdf iewk do pRbMDkF nUM vI nfl lY zuwbygf.” ieho ijhy lokF nUM pqf hI nhIN ik sLhId AUDm isMG aMgryjF df kI lwgdf sI? AUDm isMG sfzf kOmIN sLhId hY goiraF df nhIN. goiraF df sLhId sr mfiekl Ezvfier hY ijs nUM AUDm isMG ny mfiraf sI. kdy  aMgryjF ny  iekwTy ho ky pMjfb ivwc jrnl zfier df jnm idn nhIN mnfieaf. asIN kdI aPgFinsqFn ivwc jf ky hrI isMG nlUey dI brsI nhIN mnfeI. ikAuNky Auh gory nhIN hn. pr DMn jyrf goiraF df…. mYN inAUXfrk ivwc afpxy dosqF kol Tihiraf hoieaf sI. sLFm nUM AunHF dy Gr ikwtI pfrtI sI. CotI ijhI ies pfrtI ivwc iekwlf mYN hI pwg vflf sI bfkI sfry ‘amrIkx’ bx cuwky sn. keI pMjfb af ky pwgF bMnH lYNdyy hn. mYN Aus mihiPl ivwc afpxy nfl myrI ipClI amrIkf PyrI vyly lfs eyNjls  dy eyarport qy GtI Gtxf df ijkr kIqf ik ikvyN mYnUM bfkI svfrIaF nfloN inKyV ky AunHF ivsLysL kYmry rfhIN myrI pwg dI jFc kIqI sI. bUt,bYlt,btUaf,kot,pYWn,iswky,bYg smyq  sfrf smFn aYksry msLIn ivwcoN lMG igaf. mYN vI dUjy pfsy lwgy mYtl iztyktr ivwcoN lMG ky bfkI musfPrF nfl agFh jfx lwgf qF sikAurtI vfly ny mYnUM awgy ho ky rok ilaf.myry rukidaF hI Auhny mYnUM kMD Auwqy lwgy kYmry hyT Klox leI ikhf.mYM sUlI cVHy eIsf dI qsvIr vFg bfhF PYlfa ky kMD nfl Zoa lf ky KVo igaf. bVf ajIb lwg irhf sI. pr zyZ sO musfPrF dI jFn df svfl sI. mYnMU ipwCoN dwisaf igaf ik pwg ivwc Cupy ivsLysL DmfkfKyj qrl pdfrQ dI shI skrINinMg krn leI ivsLysL kYmry dI loV hY. AuNj sfzf afpxf vI ksUr hY. sfzy ivwc kuwJ aijhy lok hn jo sfrI kONm nUM sLwkI bxfAuNdy hn. ipCly sflIN hI iewk sLRomxI kmywtI mYNbr dI pwg `coN puils ny aPINm brFmd kIqI sI. aPINm iljfx vflf grnyz vI iljf skdf hY. amrIkn pwg nUM ivsLysL kYmry nfl vyKdy sn. mYnUM AunHF pwg lfhux leI nhIN sI ikhf.iesdf ijkr mYN tI[vI[ qy afpxy tfk sLoa `c vI kIqf sI. amrIkf dOiraF qy jfx vfly iswK mMqrIaF aqy aPsrF `coN iksy ny vI pwg lfhux dI isLkfieq nhIN kIqI. myrI gwl suxky Aus mihiPl ivwc hfjr imwqr kihx lwgy ik mYN hI ies qrF dI skrIinMg df burf nhIN mnfieaf. jdoN mihiPl QoVHI grm hoeI qF cutkly sunfAuxy sLurU ho gey. gwl pMjfb dI cwl peI myrI pwg vflI Gtxf qy iewk dosq ny cutklf suxfieaf ik “ iewk vfr pMjfbI iekwTy ho ky pMjfb dIaF sVkF,skUl, hspqflF dI mfVI hflq dI crcf kr rhy sn. aKIr  amrIkf qy hmlf krn bfry soicaf igaf. ikAuN ik amrIkf ijs mulk nfl vI lVdf  hY. Aus nUM qbfh krn ipwCoN XU[aYWn[E[,ivsLv bYNk aqy amrIkn kMpnIaF rfhIN shfieqf krky sfrIaF sVkF,skUl, hspqflF , pulF afid dI muV AusfrI kr idMdf hY. amrIkf nfl pMgf lY ik iewk vfrI qF qbfhI hoeygI pr ipwCoN Auh swB kuwJ bxf dyxgy. ajy amrIkf qy hmlf krn bfry jYkfrf Cwizaf hI sI ik EdoN hI iekwT ivwcoN iewk bfbf boilaf, “ muMizAu kfhlI nF kro ajy hor soc lvo. jy afpF `mrIkf nUM hrf idwqf iPr sVkF kOx bxfeygf?” ipwCoN jdoN pMjfbI mIzIey ivwc amrIkf ivwc  ‘pwgF luhf ky huMdI qlfsLI’ dIaF KbrF Cpx lwgIaF . qF ieh cutklf swcf ho igaf. iewk  lIzr ijsdf afpxI kursI ijMnF mfnisk ivkfs nhIN sI hoieaf, ny aKbfrF ivwc ibaFn dfg idwqf ik “ amrIkf iswKF nfl pMgy lYx qoN bfj afvy.” mYN aKbfr pVHky duaf kIqI ik “dyKIN Brfvf ikqy aglf pRogrFm bol dyvyN” ijhVy lwKF pMjfbI amrIkf ivwc sOKI rotI KFdy hn Kf lYx idAu. DMn jyrf goiraF df…. qIh sfl amrIkf ivwc rhy qwy gorI nUM ivafhy myry  imwqr  srdfr prqfp isMG ny XogI hrBjn isMG nfl cfr sfl amrIknF nUM iswK bxfAux df pRcfr kIqf hY. Auh dwsdy hn, “gory pdfrQvfd dy sqfey rUhFnIaq dI qlfsL ivwc hI pUrb vwl vyKdy hn. XogI hrBjn isMG  goiraF nUM gurU nfnk dI iPlfsPI Ã aqy Xogf aiBafs nfl hI iswKI smJfAuNdyy sI. sfzy vfihgurU nUM AunHF dy gfz vrgf bxf idMdy sn. jy ikqy  ‘ZfzI vfrF’ suxf bihMdy Pyr AunHF dOV jfxf sI. asIN afpxy ‘gupq eyjMzy’ bfry nhIN sF dwsdy”.   Auh idwlI ivwc dwKxI amrIkf dIaF solF aMbYsIaF leI spYinsL BfsLf dy doBfsLIey  vjoN kMm krdy hn. pMj Cy rfjdUqF nfl bqor lyKk myrI gwl krvf cuwky hn . arjntfienF dy pRvfs ivBfg leI vI kMm krdy hn. AuhnF df inwjI qjrbf hY ik jdoN iswK ivdysLF ivwc sVkF qy brCy qlvfrF nfl jlUs kwZx smyN gwqkf Kyzdy hn qF goiraF dy mUMh vyKx vfly huMdy hn. ieh gwl mYN vI amrIkf aqy knyzf ivwc mihsUs kIqI hY. gory mn ivwc jrUr socdy hn ik ieh sVkF AuWqy nMgy hiQafr ikAuN lihrfAuNdy hn? gory sfnUM mIzIey ivwc ikrpfnoN ikrpfnIN huMidaF nUM vyKdy hn. pwCm ivwc jnqk QF qy nMgf hiQafr surwiKaf nUM Kqrf smiJaf jFdf. pMjfb ivwc qF TIk hY pr ivdysLI sVkF qy iesdI koeI quwk nhIN bxdI. ivwc pr DMn  jyrf goiraF df….  hor kONmF vI afpxy idn idhfVy qy iqwQ iqAuhfr mnfAuNdIaF hn . sVkF qy jFm lfAux df irvfj Bfrq  ivwc hI hY. ivksq dysLF ivwc nhIN. gory sLorbfj nhIN hn,kfgjI kfrvfeI krdy hn. astrylIaf rihMdy  myry iewk lyKk imwqr ny  dwisaf hY ik ‘nslI hmilaF’ (jo vfprIaF sfrIaF luwt Koh dIaF ihMsk GtxfvF df mihj pMj PI sdI hI sn.) df Bfrq srkfr sKq nots lY rhI sI . sfzf ivdysL mihkmF qy pRDFn mMqrI df dPqr astrylIaf srkfr nUM afpxI nrfjgI jfhr kr rhy sn . astrylIaf dy pRDFn mMqrI aPsos prgt kr rhy sI.iewk BfrqI zfktr qy hmlf krn vfly astrylIan nUM mYlbOrx dI adflq ny 18 sflF dI sjf dy idwqI hY. pr kuwJ pMjfbIaF ny mujfhry dOrFn iewk srkfrI iemfrq qy astrylIaf df JMzf lfh ky Aus dI QF Bfrq df JMzf lihrf idwqf.  astrylIaf dy pRDFn mMqrI dy puqly jlfey. jy iksy gory ny Bfrq ivwc ieMj kIqf huMdf qF Aus dy hsLr df aMdfjf qusIN Kud lgf lAu. pr DMn jyrf goiraF df….  PUk CkfAux vfly qy awg lf ky kMD `qy cVHx vfly zwbU hr QF hI huMdy ny.igxqI dy lokF dI glqI krky mOjF krdy lwKF pRvfsI pMjfbIaF df nuksFn hovygf. myry afpxy ipMz dy awDI drjn astrylIaf pVHdy muMizaF ny dwisaf hY ik sDfrx luwtF KohF nUM pMjfbI mIzIaf nslvfd kih irhf hY. gwl do sfl purfxI hY. amrIkf dI tYksfs styt ivwc iek vfr  aYNqvfr dy idn jdoN ardfs krky Bog AuprMq sMgq lMgr Ck ky GrF nUM clI geI qF  ds ku muMzy gurdvfry dy ipCvfVy lwgy nYWt qy vflIvfl Kyzx lwg gey. Aus idn AuwQy myry dosq mYnUM dwsx lwgy ik ieh rfsLtrpqI buwsL dI hoNm styt hY qy Auh aksr iewQy afAuNdy rihMdy hn. mYN ikhf Xfr jy busL nUM awj dI kIqI ardfs ivcly, sfzy “Lrfj krygf Kflsf… bcy sLrx jo hoey” vfly pRogrFm df pqf cwl jfey qF prI khfxIaF dI rfjkumfrI vFg pihlF qF Auh hwsygf iPr roeygf. hwsygf ies leI ik mYnUM iewk hor jotIdfr iml gey hn. roeygf ies leI ik mYN sfrI dunIaF qy rfj kr irhF. ieh Blymfxs myry Gr dy ipCvfVy bYTy sfnUM hI mFjx df pRogrFm AulIkI bYTy hn. ipCly hPqy izskvrI cYnl qy mnIlf dy jMglF ivwc sLyrF vwloN mnuwKF dy mfry jfx qy  zfkUmYNtrI iPlm idKfeI jf rhI sI. iewk iksFn Kyq ivwc pwTy vwZ irhf sI qy kol hI Ausdf kuwqf bYTf sI. sfhmxy Gfq lfeI bYTy sLyr dI  ryNj ivwc jdoN bfrF bor dI ryj ivwc iqwqr dy af jfx vFg,iksFn af igaf qF sLyr ny hmlf kr idwqf. sLyr df hmlf asmFnI ibjlI dI clkor vFg huMdf hY qy Ausdy isLkfr nUM pqf hI nhIN  cwldf ik kI Bfxf vrq igaf. pr sLyr df insLFnf cuwk igaf. iksFn df moZf qoVdf sLyr afpxy Bfr agFh jf izwgf . EdoN hI kuwqf jor dI BONikaf. sLyr horIN ies acfxk hoeI avfj nfl Gbrfky cwizaF ivwc pUC dyeI vfho dfh dOV pey. sLyr awgy awgy qy kuwqf ipwCy ipwCy . kuwqf jor jor nfl BoNkdf sLyr  nUM iewk PrlFg qwk jMgl ivwc dOVfky muV afieaf. myry nfl bYTI myrI bytI mINnUM ny ikhf, “pfpf jy kuwqy nUM pqf cwl jFdf ik jo cfr pYrF vflf jfnvr  Aus dy BONkx qoN zrky awgy awgy dOV irhf hY Auh kOx hY ? qF kuwqy df hrt PylH ho jfxf sI. jy sLyr ipCFh mUMh GuMmfky vyK lYdF ik AusnUM zrfAux vflf kOx hY ? qF Auhny sLrm nfl mr  jfxf sI”. gory sfzy vFg rOlf nhIN pfAuNdy, klm clfAuNdy hn. mYnUM pVHy ilKy qy afpo afpxy KyqrF ivwc kfmXfb pRvfsIaF ny dwisaf hY ik afstrIaf,astrylIaf smyq do ku hor XUrpIan dysLF ny pMjfbIaF jF BfrqIaF jo pwky hoxf cfhuMdy hn, dI ivsLysL jFc dy KuPIaf hukm jfrI kr idwqy hn. idwlI siQwq knyzf df rfjdUq qF mIzIey ivwc kih cuwkf hY ik pMjfbIaF dI QF dwKxI BfrqIaF nUM pRvfs leI pihl idwqI jfvy. ies ‘nslvfd’ nUM swdf asIN Kud dy rhy hF. swc ieh vI hY ik Bfrq vrgf nslvfd(CUaf CUq) hor ikDry vI nhIN hY. ivdysF ivwc AunHF dysLF dy kfiedy kfnUMnF anusfr hI cwlxf cfhIdf hY. ipMzF qoN iswDf ivdysLIN phuMcy (rsqy ivwc jlMDr cMzIgVH rihx dy qjrby vgYr) sfzy keI axpVH pyNzU  lok qF ivdysLF nUM vI pMjfb srkfr dy aDINn hI smJdy hn.  mYN XOrp, amrIkf, knyzf GuMmky vyiKaf hY ik bhu kOmIN,bhu DrmIN, bhu BsLfeI aqy anykF swiBafcfrF vfly mhOl ivwc ‘kwtVqf’ muwK Dfrf qoN inKyV idMdI hY.ivqkiraF nUM swdf idMdI hY. jyhf dys iqhf Bys vrgy  muhfvry ayvyN nhIN bxy. ‘pMjfbIaF’ nUM iewkIvIN sdI aqy aTfrvIN sdI ivwc Prk smJx dI loV hY.

                                                       B.S.Dhillon

                                               Lawyer/Freelancer Writer

                                              Mobile: 9988091463
                                                       e-mail:   dhillonak@yahoo.com     

                          Web: www.geocities.com/dhillonak/mypage.html    

                                    www.dhillonak.blog.com

    ( lyKk pMjfb hfeIkort cMzIgVH ivwc vkIl aqy ajfd lyKk hY)